İradenizi Güçlendirebilir misiniz?

İrade Nasıl GüçlendirilirHerhangi biri tanıdık geldi mi?

-Erken kalkmak istiyorsunuz ama bir kere çaldıktan sonra alarmı susturup uykuya geri dönüyorsunuz.

-Sağlıklı beslenmeye karar verdiniz ama kendinizi hamburger ya da pizza sipariş ederken buldunuz.

-Spora gitmenin ve böylece yaza girmeden bir-iki kilo vermenin süper olacağını düşünüyorsunuz ama işten eve geldikten sonra televizyonun karşısına geçip, günü de orada sonlandırıyorsunuz.

Evet mi?

Yalnız değilsiniz. Çoğumuz kendimize şunu söyleriz: “Keşke daha iradeli bir insan olsaydım.” Ama, acaba irade artırılabilir bir şey mi? Eğer öyleyse bunun yolu nedir?

Bilimin sizi şaşırtacak bazı cevapları var.

Neden İradeyi Önemsemeliyiz?

İrade üzerine araştırma yapan en önemli araştırmacılardan biri olan Roy Baumeister şunu söylüyor:

“Toplumdaki modern insana rahatsızlık veren problemlerin çoğu -bağımlılık, aşırı yeme, suç, aile içi şiddet, cinsel yolla bulaşan hastalıklar, ön yargı, borç, istenmeyen hamilelik, okulda başarısızlık, işte yetersiz performans gösterme, para biriktirememe, egzersiz eksikliği- bir dereceye kadar öz kontrol eksikliğinin bir sonucu.

Psikoloji çok geniş bir aralıkta yararları olan iki temel özellik tanımlıyor: zeka ve öz-kontrol. Uzun yıllar denemesine rağmen, psikoloji bir insanın kalıcı olarak zekasını artırabileceğiyle ilgili bir sonuca ulaşamadı. Ama öz-kontrol güçlendirilebilir. Bu yüzden öz-kontrol psikoloji için ender bulunan ve güçlü fırsatlardan biri. İnsanların hayatlarında köklü ve oldukça yararlı değişiklikler yapmak için psikoloji öz-kontrolü kullanabilir.”

Öz-kontrol üzerine Baumeister’in yaptığı bu araştırma insanın öz-kontrolünün artmasının, hayatının diğer alanlarını da pozitif olarak etkileyeceğini söylüyor. Daha fazla öz-kontrole sahip insanlar daha sağlıklı, ilişkiler konusunda daha başarılı ve daha tatminkarlar. Ayrıca daha fazla para kazanıyorlar, kariyerlerinde daha iyi bir noktadalar. İradesi güçlü olanların daha mutlu olması pek de sürpriz sayılmaz.

Görünen o ki, iradenizi güçlendirmek için bir adım atmanız vereceğiniz en iyi kararlardan biri olabilir.

İrade Nedir?

İradenin nasıl çalıştığını anlamak için önce bu kelimeyi biz hangi anlamda kullanıyoruz, ona bakmamız lazım. Hepimizin irade hakkında bir fikri vardır. Bununla birlikte, bu konuyu çalışan bilim adamlarının “irade” diye tanımladıkları şey nedir?

Maksimum İrade (Maximum Willpower) kitabında, Kelly McGonigal (Stanford Üniversitesi’nde “İrade Bilimi” dersleri veriyor) iradenin 3 farklı yönünden bahsediyor:

Yapmayacağım: Baştan çıkarıcı şeylere dayanma
Yapacağım: Yapılması gereken şeylerin yapılması
İstiyorum: Kişinin uzun dönem hedef ve arzularının bilincinde olması

McGonigal’a göre irade, hedeflere ulaşmak ve problemlerden uzak durmak için bu üç gücü işlemekten geçiyor.

Neden İrademiz Var?

İrade büyüleyici bir fenomen. Aslında bazı bilim adamları bizi insan yapan şeyin irade olduğunu söylüyorlar. Düşündüğünüzde anlaşılır da geliyor: içgüdülerini kontrol edebilen hiçbir hayvan yok. Peki neden biz bu kadar özeliz?

Erken dönemlerde insanlar hayatta kalmak için içinde bulunduğu gruba bağımlıydı. İçgüdülerini kontrol etmek zorundaydılar, çünkü gruptaki insanlarla iyi geçinmeleri gerekiyordu. Bu, beyinde içgüdüleri kontrol etme yeteneğinin gelişmesi için büyük baskı oluşturdu.

İçgüdülerimizi kontrol etme yeteneğimiz, binlerce yıllık karmaşık sosyal çevreye adaptasyonun sonucu.

İrade ve Beyin Prefrontal Korteks (Alın Korteksi) İle Tanışın

Prefrontal Korteks beynin alın ve gözlerin hemen arkasındaki bölümüdür. Evrim tarihi boyunca, ana olarak fiziksel özellikleri (yürüme, koşma vb.) kontrol etmekten sorumluydu. Zamanla sadece büyümekle kalmadı, aynı zamanda beynin diğer bölgeleriyle bağlantısı arttı ve bazı yeni fonksiyonlar kazandı. Şimdi, prefrontal korteks ne yaptığınızı, ne düşündüğünüzü ve hatta ne hissettiğinizi kontrol etmekten sorumlu.

Prefrontal korteksin üç farklı bölgesi iradenin üç farklı yönünü kontrol eder:

  • Sol bölge iradenin “yapacağım” yönünden sorumlu
  • Sağ bölge iradenin “yapmayacağım” yönünden sorumlu
  • Orta bölge ise iradenin “istiyorum” yönünden sorumlu

Bu üç bölge birlikte bize öz-kontrolü, öz-bilinçliliği diğer bir deyişle iradeyi verir.

Prefrontal Korteksin önemi ile ilgili en iyi örneklerden biri beyinlerinin bu bölümü bir kaza sonucu zarar görmüş kişiler. 1848’de Phineas Gage adında sakin, saygılı, çalışkan bir ustabaşı prefrontal kortekse ciddi şekilde hasar veren bir kaza yaşadı ve bu kaza onun hayatını sonsuza dek değiştirdi. Gage’in arkadaşları artık onu tanıyamıyordu. Çünkü Gage sabırsız, çabuk öfkelenen bir insana dönüşmüştü. Bakıldığında eski Gage’in tam tersi bir insan gelmişti. Phineas Gage’in yaşadığı kaza, prefrontal korteks bölgesindeki bir hasarın karakterde nasıl bir değişiklik yaratacağına dair yüzlerce örnekten bir tanesi. İradenin mistik bir şey olmadığı, bunun yerine beynin yüzlerce fonksiyonundan biri olduğu da anlaşılıyor.

Neden Büyükbabalarımız Bizden Daha Disiplinliler

İrade ile ilgili en şok edici keşiflerden biri şu: irade bir kas gibi onu çok kullandığınızda yoruluyor.

Roy Baumeister birçok deney yürüttü ve bunlarda iradelerini kullanmalarını istedi (bisküviyi geri çevirmek, öfkeyi kontrol altına almak, ellerini buzlu suyun içinde tutmak vb.). Meğer Baumeister’in isteklerinin ayrıntıları önemli değilmiş: iradelerini kullanmak zorunda olan insanlar kendilerini kontrol etmede belirgin bir düşüş yaşadılar. Bu farklı şekillerde ortaya çıktı: duygularını kontrol etmesi istenen insanlar gereksiz şeylere daha fazla para harcama eğilimi gösterdiler, tatlı yeme isteğine direnen kişiler ise yapmaları gereken işleri ertelediler vs. Baumester bu deneylerin ışığında iradenin kullanıldıkça azalan bir şey olduğu sonucuna vardı.

Ayrıca, araştırma iradenin azalmasına sebep olacak birçok şey olduğunu gösterdi. Hatta bazılarının böyle bir etki göstereceğini tahmin etmiyorduk. Bunlar: sıkıcı bir toplantı esnasında öylece oturmak, çıktığınız kızı etkilemeye çalışmak, çalışma alanınızda rahat edememek. Bir içgüdüye karşı geldiğiniz her seferde, ne kadar küçük olursa olsun, irade kasını kullanıyorsunuz ve bu yüzden irade rezervini azaltıyorsunuz.

Minnesota Üniversitesi’nden Kathleen Vohns şunu söylüyor:

“Araştırmalar, insanların on yıllar önceki iradeye hala sahip olduğunu gösteriyor. Ama şu an geçmiştekine göre çok daha fazla baştan çıkarıcı şeyle bombardımana uğruyoruz. Psikolojik sistemimiz bütün bu potansiyel hazlarla uğraşacak donanıma sahip değil.”

Önceki jenerasyondan insanlara bakıp, öz disiplinlerine imrenebiliriz. Bir dövüş sanatları ustası olarak, geçmişteki ustaların hikayelerini nasıl okuduğumu ve onlar gibi saatlerce çalışmadığım için kendime kızdığımı hatırlıyorum. Bununla birlikte, neslimizin önceki nesiller gibi işine düşkün olmamasının sebebi karakterlerimizdeki eksiklik değil. Bunun sebebi bizi çevrelemiş olan dikkat dağıtıcı şeyler. Acaba o dövüş ustaları her an bağlanabilecekleri Facebook, Twitter ve Youtube’a sahip olsalardı, kendilerini yine aynı şekilde adarlar mıydı? Sanırım bu sorunun cevabını asla bilemeyeceğiz.

İradeyi Geliştirmek İçin: Meditasyon

Güzel haberse eğer irademiz için zaman harcayarak beyin egzersizleri yaparsak, irademizi güçlendirebiliriz.

Meditasyonun iradeyi güçlendirmek için en iyi yollardan biri olduğu kanıtlanmıştır. Bu konudaki araştırmalar 3 saatlik meditasyonun öz-kontrolü ve odaklanma yeteneğini artırdığını, 11 saatlik meditasyonun ise beyinde görünür değişiklikler yaptığını göstermiştir.

Peki, neden bu kadar etkili?

Meditasyon prefrontal kortekse kan akışını artırır. Görünen o ki, beyin kaslarla aynı şekilde adapte oluyor: şınav çektiğinizde kol kasları kazanıyorsunuz, meditasyon yaptığınızda da öz-kontrolden sorumlu bölgelerdeki sinirsel bağlantıları geliştiriyorsunuz.

İradenizi güçlendirmek için en iyi yol hangisidir?

Kelly Mcgonigal şu meditasyon tekniğini kullanarak, prefrontal kortekse kan akışını hızlandırıp, beynin potansiyelinin çoğunu kullanabileceğimizi söylüyor:

1. Kıpırdamadan Oturmak

İster ayaklarınız yerde olacak şekilde bir sandalyeye, ya da bağdaş kurarak yere oturabilirsiniz. Hareket içgüdülerine karşı gelmeye çalışın: dürtülere ve karıncalanmaları görmezden gelip gelemediğinize bakın. Kıpırdamadan oturmak meditasyonun önemli bir parçasıdır çünkü içgüdülerinizi otomatik olarak takip etmemeyi size öğretir.

2. Dikkatinizi Nefesinize Verin

Gözlerinizi kapatın ve nefesinize odaklanın. Nefes alırken içinizden “nefes al”, verirken de “nefes ver” deyin. Zihninizin başıboş dolaşmaya başladığını fark ettiğinizde, onu geri getirin ve nefesinize odaklanmaya devam edin. Bu prefrontal korteksi aktive ederek, beyninizin stres ve istek merkezlerini sessizleştirecektir.

3. Nefes alma hissini ve zihnin nasıl başıboş dolaştığını Fark edin

Birkaç dakika sonra, “nefes al”, “nefes ver” kelimelerini içinizden söylemeyi bırakın ve sadece nefes alma hissine odaklanın. Zihniniz bu kelimeler olmadan biraz daha fazla başıboş dolaşabilir. Ama, zihninizin başka bir şey düşünmeye başladığını fark ettiğinizde, dikkatinizi nefes alış verişine geri getirin. “Nefes al” ve “nefes ver” kelimelerini odaklanmak için birkaç defa söyleyebilirsiniz. Sonra tekrar sadece nefes alıp vermeye odaklanın. Bu bölüm hem öz-bilinçlilik hem de öz-kontrol özelliklerini eğitmeye yardımcı olacaktır.

İlk başladığınızda meditasyonu çok zor bulabilirsiniz. Bu tamamen normal: günlük hayatımızda, genellikle zihnimizin ne kadar dağılmış ve gürültülü olduğunu fark edemeyiz. Nefes almaya odaklanmaya çalışırken kıpırdamadan oturmak bütün o karışıklığı dikkat alanımıza getirir. Ama, meditasyonda ne kadar kötü olduğunuz önemli değil: araştırma günde 5 dakika meditasyonun bile öz-kontrol ve öz-bilinçlilik noktalarında size yararlı olacağını gösteriyor. Küçük başlamaktan korkmayın.

Sonuç: Kendinizi Hırpalamayın

Bence bu araştırmadan çıkarabileceğimiz en önemli sonuçlardan biri şu: iradesizliğimizle ilişkili olduğunu düşündüğümüz başarısızlıklarımız yüzünden suçlu hissetmeyi ve kendimizi suçlamayı bırakmalıyız. Ki baktığınızda, irade eksikliğimizin sebebi beynimizdeki kimyasalların bir sonucu, karakter eksikliklerimiz değil. Kaslardan sınırsız ağırlığı taşımasını beklemiyorsanız, beynin de limitsiz bir iradeye sahip olmasını bekleyemezsiniz. Şunu anlamalısınız ki fiziksel gücünüzü artırmak için nasıl egzersiz yapıyorsanız, iradenizi artırmak için de beyni çalıştırmalısınız. Zafer için meditasyon!

Yorumlar

  1. Emre Ç. der ki

    İnterneti kullanmaya başlayalı bu kadar faydalı bir makale okumadım herhalde. Tam da hep hayıflandığım sorunla, irade eksikliği ile ilgili müthiş detaylı bir makale yayınlamışsınız. Sağolun, varolun..

  2. Yüce YILMAZOĞLU der ki

    sanırım hakkını vererek namaz kılabilirsek bu da işe yarar.
    meditasyonla namaz birbirine çok benziyor. ama biz beceremiyoruz. zihnimizi boşaltmadan geleneksel bir biçimde namaz kılıyoruz. namazın orijinali bu değil. hazreti Alinin yaşadığı bir vaka anlatılır. bacağına saplanan okun çıkarılması gerekmektedir. kendisi “durun ben namaza durayım. o zaman çıkarırsınız demiştir.” bu odaklanma meditasyonla aynı…

  3. hakan der ki

    Allah teâlâ nın namazı ne için farz kıldığını şimdi herkes daha iyi anlamıştır herhalde. Bizim için. İradenin kullandıkça zayıfladığı doğru değil tam aksine güçlenir. Nasıl sporcu lar her antrenman da daha güçleniyorsa irade de aynı şekilde dir. Burada nefs mefhumu var tabi. Sizi yenemediği bir konudan çıkıp başka bir konuda hakimiyetini sürdürmek ister burada bunu tatlı örneğiyle açıklamış sınız. Son söz iradeyi güçlendirmenin en önemli yolu açlık tır bu da oruca çıkar. Kısacası batılı kaynaklar da vakit kaybedeceğinize öz kaynağımız olan kuranı kerim de her şey mevcuttur iyi calismalar.

  4. selo der ki

    emeği geçenlere çok teşekkürler. faydalı bir makale. umarım denemek de nasip olur bu makaleyi okuyanlara

  5. rsptr der ki

    Bu kadar gereksiz bilginin dolaştığı internet mecrasında böylesine bir siteyle karşılaştığım için şükrediyorum iyiki varsınız emeğinize sağlık.

  6. Klaus der ki

    Herzaman daha iradeli olmaya calisiyorum. 1-2 ay kadar basarabiliyorum iradeli olamayi , fakat sonrasinda tekrar ayni seylere kaldigim yerden basliyorum , iradenin kulladikca azaldiginin bir ispati niteligindeyim adeta , cozum icin biraz arastirmaya karar verdim. Sanirim meditasyon olmadan kesinlikle iradenin guclenmesi mümkün degil , Ama enteresan örneklerde yok degil cevremde mesela 40 yil sigara icen birinin aniden sigarayi birakmasi üstelik meditasyonun me sinden haberi olmayan birinin , birden bire böyle bir karar vermek ve bunu uygulaya bilmek nasil bir irade gücüdür. iste bunun kaynagi sanirim cozum yolu fakat kendileri daha bu irade gücüne nasil eristikleri konusunda bir fikirleri yok ne yazik ki , arastirmalara devam meditasyonu denemekte fayda görüyorum ve deneyecegim

  7. Gaziantep der ki

    Herşeyin birbirine karıştığı bir zamanda insanlık yavaş yavaş. Kendine olan güvenimi ve kuvvetini kaybediyor bence

    • Aslan der ki

      Çok güzel bir yorum da bulundunuz yazarın da belirttiği gibi insan fizyolojik olarak bu kadar uyarıcıyı kaldırıcak potansiyelde değil doğası itibariyle ve şu anda günümüz insanlarına baktığınız zaman bunu görmeniz mümkün zengini fakiri kimi akıl hastası kimi uyuşturucu bağımlısı ben şu zamanda kimsenin yüzde yüz sağlıklı bir psikolojiye sahip olduğuna inanmıyorum sonunda da zaten ortaya çıkıyor hiç beklenmedik bir adam veya bayan neler yapıyo şaşırıyosun.Sonuçta gene aynı yere çıkıyoruz Kuranı Kerim gerçeği.

  8. hayat güze devam ediyor der ki

    çok güzel bir site.. Dün tanıştım ,
    emeği geçen herkesin eline sağlık.. artık favori sitelerimden biri ..

  9. sibel der ki

    Hakan arkadasimiza ictenlikle katiliyorum meditasyonu denedim epey bir zaman yaptim belki bazi seylere faydasi olmustur ama bana birsey katmadi enguzel meditasyon namazdir namaz hen dini hem psikolojik hemde saglik acisindan vucudumuza ruhumuza cok guzellikler katar bende irademi fazla zorluyamiyorum oyuzden kendimede cok kiziyorum bencede irade hem namazla kendi dusuncelerimizle yonlenir is kendimizde gerisine pek inanmiyorum

  10. der ki

    Bence eniyi meditasyon ALLAH in cc vermiş olduğu nimetleri incelemek insan bedeni dahil farkına varmak sukretmek yani tefekkür etmek hakiki kulolmak gerisi yalannnn

  11. Ömer der ki

    Burada şunu eklemek istiyorum orjinali self regulation olan öz kontrol kavramı iradeyle ilgili kuramsal açıklamayı yaparken hedef koymanın öneminden bahseder. Eğer hedeflerimiz açık ve ulaşılabilir nitelikte olursa ve biz zaman zaman durup hedefimizin neresindeyiz diye kendimizi yoklarsak bu yoklama iradeyi canlı tutmak için motivasyonel bir kaynak olabilir

  12. eyyüp der ki

    Namaz konusunda görüş belirtenlere tamamen katılıyorum. hakiki namaz insanı nefsin aldatmacalarından ve her türlü pislikten alıkoyar. Allah’a gerçek islama bizleri yöneltsin diye dua ediyorum.
    yazı içinde çok teşekkürler….

  13. Bekir X der ki

    Batı araştırdıkça her bulgusu İslamı yani Allah’ın göndermiş olduğu son dini ve kuran-ı kerimi işaret ediyor… Tüm dünyayı beynimizden çıkarmaya çalışarak ısrarla tüm vakit namazlarını bu şekilde kılmaya çalışırsak bu iş tamam olacaktır diye düşünüyorum…

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir